Iranian Journal of Nursing Research

fa مقایسه اثربخشی آموزش ذهن‌آگاهی و آموزش تنظیم هیجان بر استرس والدگری و رابطه والد–کودک در مادران دارای کودک با ناتوانی هوشی Comparison of the Effectiveness of Mindfulness and Emotion Regulation Training on Parenting Stress and Parent–Child Relationship Among Mothers of Children with Intellectual Disabilities علوم رفتاری و روانی(روانشناسی، مددکاری و...) behavioral sciences روانپرستاری و پرستاری بهداشت روانی Psychiatric and Mental Health Nursing   مقدمه: مادران کودکان دارای ناتوانی هوشی به دلیل مواجهه مداوم با نیازهای مراقبتی، مشکلات رفتاری کودک، محدودیت‌های عملکردی و نگرانی درباره آینده، در معرض استرس والدگری بالا و کاهش کیفیت تعاملات والد–کودک قرار دارند. ازاین‌رو، توجه به مداخلاتی که منابع روان‌شناختی والدین، از جمله آگاهی هیجانی و مهارت‌های تنظیم هیجان را تقویت می‌کنند، اهمیت ویژه‌ای دارد. پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی آموزش ذهن‌آگاهی و آموزش تنظیم هیجان بر استرس والدگری و رابطه مادر–کودک در مادران کودکان دارای ناتوانی هوشی انجام شد. روش کار: پژوهش حاضر با طرح نیمه تجربی چندگروهی، شامل پیش‌آزمون، پس‌آزمون، گروه کنترل و پیگیری دوماهه انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی مادران کودکان 6 تا 10 سال دارای ناتوانی هوشی خفیف تا متوسط مراجعه‌کننده به مراکز آموزشی و درمانی شهر کرمانشاه در سال 1404 بود. تعداد 60 مادر که واجد ملاک‌های ورود و خروج بودند، با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی ساده در سه گروه شامل گروه آزمون 1 (آموزش ذهن‌آگاهی)، گروه آزمون 2 (آموزش تنظیم هیجان) و گروه کنترل (هر گروه 20 نفر) گمارش شدند. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل فرم کوتاه مقیاس استرس والدینی و پرسشنامه رابطه والد–کودک بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس آمیخته و آزمون تعقیبی بونفرونی در نرم‌افزار SPSS نسخه 27 تحلیل شدند. یافته‌ها:نتایج تحلیل واریانس آمیخته نشان داد که اثر اصلی گروه (آموزش ذهن‌آگاهی، آموزش تنظیم هیجان و گروه کنترل)، اثر اصلی زمان و اثر متقابل زمان × گروه بر استرس والدگری و مؤلفه‌های رابطه مادر–کودک معنادار بود. مقایسه‌های زوجی نشان داد که هر دو مداخله آموزش ذهن‌آگاهی و آموزش تنظیم هیجان در مقایسه با گروه کنترل موجب کاهش معنادار پریشانی والدین، ادراک کودک دشوار و احساسات منفی مرتبط با رابطه مادر–کودک و همچنین افزایش معنادار عاطفه مثبت و همانندسازی شدند. همچنین، هر دو مداخله موجب بهبود ارتباط مادر–کودک شدند؛ بااین‌حال، گروه آموزش ذهن‌آگاهی در مقایسه با گروه تنظیم هیجان در مؤلفه‌های تعامل ناکارآمد والد-کودک و ارتباط عملکرد مطلوب‌تری نشان داد. نتیجه‌گیری:یافته‌های پژوهش نشان داد که آموزش ذهن‌آگاهی و آموزش تنظیم هیجان هر دو می‌توانند به‌عنوان مداخلات مؤثر در کاهش استرس والدگری و بهبود رابطه مادر-کودک در خانواده‌های دارای کودک با ناتوانی هوشی مورد استفاده قرار گیرند. با توجه به اثر برجسته‌تر آموزش ذهن‌آگاهی بر برخی مؤلفه‌های تعاملی رابطه مادر-کودک، استفاده از رویکردهای مبتنی بر افزایش آگاهی، پذیرش و کاهش واکنش‌پذیری هیجانی می‌تواند در طراحی برنامه‌های حمایتی خانواده‌محور برای این گروه از والدین مورد توجه قرار گیرد.       Introduction: Mothers of children with intellectual disabilities are exposed to higher levels of parenting stress and reduced quality of parent–child interactions due to continuous caregiving demands, child behavioral difficulties, functional limitations, and concerns about the child’s future. Therefore, interventions that enhance parents’ psychological resources, including emotional awareness and emotion regulation skills, are of particular importance. The present study aimed to compare the effectiveness of mindfulness training and emotion regulation training on parenting stress and the mother–child relationship among mothers of children with intellectual disabilities. Methods: This study was conducted using a quasi-experimental multi-group design with pretest, posttest, control group, and two-month follow-up. The statistical population consisted of all mothers of children aged 6–10 years with mild to moderate intellectual disabilities who referred to educational and rehabilitation centers in Kermanshah in 2025. Sixty mothers who met the inclusion and exclusion criteria were selected through purposive sampling and randomly assigned to three groups: Experimental Group 1 (mindfulness training), Experimental Group 2 (emotion regulation training), and the control group (20 participants in each group). Data were collected using the Parenting Stress Index–Short Form (PSI-SF) and the Parent–Child Relationship Survey (PCRS). Data were analyzed using mixed analysis of variance and Bonferroni post hoc tests in SPSS version 27. Results: Results from the mixed ANOVA indicated significant main effects of group (mindfulness training, emotion regulation training, and control group), time, and the interaction effect of time × group on parenting stress and mother–child relationship components. Pairwise comparisons showed that both mindfulness training and emotion regulation training, compared with the control group, significantly reduced parental distress, perceived difficult child characteristics, and negative feelings related to the mother–child relationship, while significantly increasing positive affect and identification. Furthermore, both interventions improved mother–child communication; however, the mindfulness training group demonstrated greater improvement than the emotion regulation training group in the components of parent–child dysfunctional interaction and communication. No significant differences were observed between the two intervention groups in the other components. Conclusion: The findings indicate that both mindfulness training and emotion regulation training can be considered effective interventions for reducing parenting stress and improving the mother–child relationship in families of children with intellectual disabilities. Given the greater impact of mindfulness training on some interactive components of the mother–child relationship, interventions based on enhancing awareness, acceptance, and reducing emotional reactivity may be considered in the development of family-centered support programs for these parents.   واژگان کلیدی: استرس والدگری؛ تنظیم هیجان؛ رابطه مادر–کودک؛ ذهن‌آگاهی؛ مادران کودکان دارای ناتوانی ذهنی؛ ناتوانی هوشی Keywords: Emotion regulation, Intellectual disability, Mindfulness, Mothers of children with intellectual disabilities, Mother–child relationship, Parenting stress. 0 0 http://ijnr.ir/browse.php?a_code=A-10-6222-1&slc_lang=fa&sid=1 Forough Ghalehgolab فروغ قلعه گلاب forough.ghalegolab@gmail.com 13700319475328460028690 13700319475328460028690 No Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran. واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Shahnaz Mohammadi شهناز محمدی smohammadi@khu.ac.ir 13700319475328460028691 13700319475328460028691 Yes Kharazmi University, Tehran, Iran دانشگاه خوارزمی Somayeh Shahmoradi سمیه شاهمرادی s.shaahmoradii@ut.ac.ir 13700319475328460028692 13700319475328460028692 No University of Tehran, Tehran, Iran. دانشگاه تهران