fa اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی بر بهبود فعالیت‌های خودمراقبتی در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 علوم رفتاری و روانی(روانشناسی، مددکاری و...) behavioral sciences روانپرستاری و پرستاری بهداشت روانی Psychiatric and Mental Health Nursing <p dir="rtl" style="line-height:1.2; text-align:justify"><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif"><span style="font-weight:700">مقدمه</span></span></span><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif">: دیابت نوع 2 یک بیماری مزمن و پیچیده در سطح جهان است که مدیریت آن مستلزم پایبندی مداوم بیمار به رفتارهای خودمراقبتی است. با این حال، چالش‌های روان‌شناختی مانند استرس مزمن، اضطراب و ناتوانی در تنظیم هیجان، اغلب مانع از انجام مؤثر این رفتارها می‌شوند. ازاین‌رو، استفاده از مداخلات روان‌شناختی مؤثر برای ارتقای رفتارهای خودمراقبتی ضروری است. درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی با تلفیق اصول درمان شناختی و تمرینات ذهن‌آگاهی، به افراد کمک می‌کند تا با کاهش واکنش‌های خودکار به افکار و هیجانات منفی، در لحظه حاضر بمانند و تصمیم‌گیری آگاهانه‌تری دربارۀ سلامت خود داشته باشند؛ بنابراین، هدف پژوهش حاضر، تعیین اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر بهبود فعالیت‌های خودمراقبتی در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 بود.</span></span></p> <p dir="rtl" style="line-height:1.2; text-align:justify"><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif"><span style="font-weight:700">روش‌ کار:</span></span></span><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif"> روش پژوهش نیمه‌ تجربی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری دو ماهه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل بیماران دیابت نوع 2 مراجعه‌کننده به کلینیک دیابت پارسیان شهر مشهد در تابستان ۱۴۰۳ بود. از میان آنان، ۲۸ نفر به ‌صورت هدفمند انتخاب شدند که با ریزش نمونه، داده‌های ۲۴ نفر تحلیل شد (۱۲ نفر در گروه آزمایش و ۱۲ نفر در گروه کنترل). گروه آزمون طی هشت جلسه ۹۰ دقیقه‌ای تحت درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی قرار گرفت. ابزار پژوهش، پرسشنامه فعالیت‌های خودمراقبتی دیابت (توبرت و همکاران، 2000) بود. داده‌ها از طریق تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر با استفاده از SPSS_21 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.</span></span></p> <p dir="rtl" style="line-height:1.2; text-align:justify"><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif"><span style="font-weight:700">یافته‌ها:</span></span></span><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif"> نتایج نشان داد که نمرات خودمراقبتی در گروه آزمون در مراحل پس‌آزمون و پیگیری نسبت به پیش‌آزمون به‌طور معناداری افزایش یافت (05/0</span></span><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif"><span style="font-style:italic">p</span></span></span><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif"><) این تغییرات در مرحله پیگیری نیز پایدار بود. اندازه اثرها نیز نشان داد بخش قابل‌توجهی از تغییرات ناشی از مداخله بود.</span></span></p> <p dir="rtl" style="line-height:1.2; text-align:justify"><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif"><span style="font-weight:700">نتیجه‌گیری</span></span></span><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif">: بنابراین، می‌توان گفت که استفاده از درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی در کنار مراقبت‌های پزشکی، می‌تواند به ارتقاء پایبندی بیماران به رفتارهای مراقبتی کمک کند و در بهبود مدیریت بیماری مؤثر باشد. این پژوهش نشان می‌دهد که مداخلات روان‌شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی می‌توانند مکمل ارزشمندی برای درمان‌های پزشکی در مدیریت بیماری‌های مزمن مانند دیابت باشند.</span></span></p> <p style="line-height:1.2; text-align:justify"><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif"><span style="font-weight:700">Introduction: </span></span></span><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif">Type 2 diabetes is a chronic and complex global health condition requiring patients&rsquo; sustained adherence to self-care behaviors. However, psychological challenges&mdash;such as chronic stress, anxiety, and difficulties in emotion regulation&mdash;often hinder the effective implementation of these behaviors. Therefore, the application of effective psychological interventions to enhance self-care practices is essential. Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT), which integrates principles of cognitive therapy with mindfulness meditation practices, helps individuals reduce automatic reactivity to negative thoughts and emotions, remain present-focused, and make more conscious, health-oriented decisions. Accordingly, the present study aimed to examine the effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy in improving self-care activities in patients with type 2 diabetes.</span></span></p> <p style="line-height:1.2"><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif"><span style="font-weight:700">Method</span>: This study employed a quasi-experimental design with pre-test, post-test, and a two-month follow-up assessment, including a control group. The statistical population consisted of patients with type 2 diabetes referred to the Parsian Diabetes Clinic in Mashhad city during the summer of 2024. Of these, 28 participants were selected via purposive sampling. Following participant attrition, data from 24 individuals were analyzed (12 in the experimental group and 12 in the control group). The experimental group received eight 90-minute mindfulness-based cognitive therapy sessions. The summary of Diabetes Self-care Activities Measure (SDSCA); (Toobert et al, 2000), was used for data collection. Data were analyzed using repeated-measures ANOVA via SPSS-21.</span></span></p> <p style="line-height:1.2; text-align:justify"><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif"><span style="font-weight:700">Results</span></span></span><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif">:&nbsp; Findings indicated a statistically significant increase in self-care scores in the experimental group at both post-test and follow-up compared to pre-test (</span></span><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif"><span style="font-style:italic">p</span></span></span><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif"> < 0.05). These improvements remained stable at the two-month follow-up. Effect sizes further demonstrated that a substantial proportion of the observed changes could be attributed to the intervention.</span></span></p> <p style="line-height:1.2; text-align:justify"><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif"><span style="font-weight:700">Conclusion</span></span></span><span style="font-size:10pt; font-variant-numeric:normal; font-variant-east-asian:normal; font-variant-alternates:normal; font-variant-position:normal; font-variant-emoji:normal; white-space-collapse:preserve"><span style="font-family:Calibri, sans-serif">: Thus, incorporating mindfulness-based cognitive therapy alongside medical care may enhance patients&rsquo; adherence to self-care behaviors and contribute effectively to disease management. This study highlights that mindfulness-based psychological interventions can serve as valuable complements to medical treatments in managing chronic conditions such as type 2 diabetes.</span></span></p> خودمراقبتی, دیابت نوع 2, درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی Self-care, Type 2 diabetes, Mindfulness-Based Cognitive Therapy 1 11 http://ijnr.ir/browse.php?a_code=A-10-6081-2&slc_lang=fa&sid=1 Tina Karbasi تینا کرباسی Tina.karbasi@iau.ac.ir 13700319475328460027871 13700319475328460027871 No Department of Psychology, Ne. C., Islamic Azad University, Neyshabur, Iran. گروه روانشناسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران Mohammadreza Khodabakhs محمدرضا خدابخش Khodabakhsh@iau.ac.ir 13700319475328460027872 13700319475328460027872 Yes Department of Psychology, Ne. C., Islamic Azad University, Neyshabur, Iran. گروه روانشناسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران Zahra Bagherzadeh Golmakani زهرا باقرزاده گلمکانی Z.golmakani@iau.ac.ir 13700319475328460027873 13700319475328460027873 No Department of Psychology, Ne. C., Islamic Azad University, Neyshabur, Iran. گروه روانشناسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران