مقدمه: مولتیپل اسکلروزیس یک بیماری مزمن عصبی است که علاوه بر پیامدهای جسمانی، با افزایش درماندگی روان‌شناختی و اختلال در تنظیم هیجان همراه است. این مشکلات می‌توانند سازگاری روان‌شناختی بیماران را تضعیف کرده و کیفیت زندگی آنان را کاهش دهند. ازاین‌رو، شناسایی و مقایسه مداخلات روان‌درمانی مؤثر در کاهش این پیامدها اهمیت ویژه‌ای دارد.
روش: این پژوهش با روش نیمه‌تجربی  [n1]  و با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری سه‌ماهه همراه با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس مراجعه‌کننده به درمانگاه بیمارستان نفت شهر تهران در سال 1403 بود. تعداد 45 بیمار به روش هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (پارادوکس‌درمانی و درمان فراشناختی) و یک گروه کنترل گمارده شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه درماندگی روان‌شناختی (کویینلس و نیلسون، 1988) و تنظیم هیجان (گراس و جان، 2003) بود. مداخله پارادوکس‌درمانی[n2]  بر اساس پروتکل بشارت (1396)در 7 جلسه 60 دقیقه‌ای و درمان مبتنی بر آموزش مهارت‌های فراشناختی ویژه افسردگی (ملیحی‌الذاکرینی، 1403) در 8 جلسه 60 دقیقه‌ای اجرا شد. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر در نرم‌افزار SPSS-24 تحلیل شدند.
یافته‌ها: نتایج نشان داد پارادوکس‌درمانی تأثیر معناداری بر کاهش درماندگی روان‌شناختی بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس داشته است (01/0>P) و میزان کاهش درماندگی در این گروه به‌طور معناداری بیش از گروه درمان فراشناختی بود. در مقابل، درمان فراشناختی موجب بهبود معنادار تنظیم هیجان شد و افزایش نمرات تنظیم هیجان در این گروه به‌طور معناداری بیشتر از گروه پارادوکس‌درمانی مشاهده گردید (01/0>P).
نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌ها، پارادوکس‌درمانی در کاهش درماندگی روان‌شناختی و درمان فراشناختی در بهبود تنظیم هیجان بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس اثربخش‌تر است. بنابراین، انتخاب و به‌کارگیری این مداخلات متناسب با نیازهای روان‌شناختی بیماران می‌تواند نقش مهمی در ارتقای سلامت روان آنان ایفا کند.